تجربه‌ ترجمه

امیدوارم تلاطم بازار ارز و به تبع آن تلاطم شدید قیمت کاغذ و هزینه های نشر اجازه بدهد که ناشر محترم کتاب را چاپ و منتشر کنند.

مدتی را باید به کارهای خورده ریز باقیمانده اختصاص بدهم و بعد کار جدیدی را شروع کنم.

خلاصه این که به پایان رسید این کتاب، اما باز هم از تجربه ترجمه های دیگرم خواهم نوشت.

براي ضبط اعلام، يعني اسامي افراد، مكانهاي جغرافيايي و عوارض جغرافيايي چون نام كوه و رود و ... از كتاب استاد ارجمندم سركار خانم ماندانا صديق بهزادي بهره فراوان برده ام.

اين كتاب با عنوان «شيوه نامه ضبط اعلام» زير نظر شوراي مشاوران، توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسي در 291 صفحه در سال 1381 چاپ و منتشر شده است (ISBN 964-7531-15-X).

در اين كتاب شيوه ضبط اعلام از زبان هاي تركي، تاجيكي، هندي، يوناني، و رومي آموزش داده شده است. دو مورد اخير، يوناني و رومي، در اين بلبشوي ضبط نام هاي تاريخي به فارسي، براي من خيلي مفيد و كارساز بوده است.

در اين كتاب مي خوانيم كه حرف C در زبان رومي هميشه "ك" خوانده مي شود، برخلاف انگليسي كه گاهي "ك" و گاهي "س" خوانده مي شود. پس اگر مترجمان پيشين در اين زمينه دانش كافي داشتند يا چنين كتابي در دسترسشان بود، هيچگاه Ciceron را «سيسرون» نمي خواندند و امروز ما مجبور نبوديم شكل غلط آن را به بهانه غلط مصطلح بپذيريم، بلكه به درستي «كيكرون»  مي خوانديمش!

به هر حال، بهتر است قواعد اين كتاب در ترجمه آثار جديد و برگردان صحيح اسامي غير رايج رعايت شود.

در روم شرقي (بيزانس) نوعي ماليات از افرادي كه به كارهاي غير از كشاورزي اشتغال داشتند، با به بيان ديگر، از شهرنشينان دريافت مي شد.

معادل نام اين ماليات را در هيچ يك از منابع فارسي در دسترسم نيافتم. نام آن به روسي хрисаргир ، به يوناني χρυσαργυρος  ، و به انگليسي chrysargyron نوشته مي شود. ضبط انگليسي را مبنا قرار دادم و آن را «كريسارگيرون» نوشتم. اميدوارم صحيح باشد.

نكته جالب توجه در باره ماليات مذكور اين است كه از تمامي شهرنشينان و بابت تمامي فعاليتهاي آنها دريافت مي شد. حتي بابت الاغ هاي باربر و از فاحشه هايي كه با بدن خويش به كسب درآمد مي پرداختند، هم دريافت مي شد.

Кашгар

Кашкар

توضيح:

-- Кашгар يا Kashgar  : يکی از شهرستان‌های ناحيه خودگردان سين‌کيانگ در شمال باختر جمهوری خلق چين. به مرواريد جاده ابريشم ملقب گشته ‌است. زبان مردمان کاشغر، ترکی اويغوري است. (ويكي‌پديا)

بنابراين: به فارسي، كاشغر نوشته مي شود.

اما

-- Кашкар يا Kashkar : قديمي ترين شهر مسيحي نشين در عراق که بين کوفه و بصره و کنار رود دجله قرار داشت. (از چند سايت فارسي و عربي)

بنابراين: به فارسي، كشكر يا كسكر خوانده مي شود. در واقع، در منابع اسلامي (فارسي و عربي) بيشتر به كسكر و در منابع مسيحي، بيشتر به كشكر معروف است.

پي نوشت بي ربط!:

ترجمه كتابم به پايان رسيد. حالا بازبيني اونو شروع كردم. اميدوارم زود به پايان برسه تا بدم به ناشر محترم و خلاص بشم!

در دوره آناستاسيوس، امپراتور بيزانس (518 م.)،  شورش هايي در كنستانتينوپل (قسطنطنيه) روي داد. مطالبات حزب سبزها در اين شورش ها، آزادي افرادي بود كه اپارك آن شهر دستگير و زنداني كرده بود. جالب توجه است كه اتهام اين افراد سنگ پراني - ώς λιθοβολήσαντες – بود!

آناستاسيوس: Анастасий ، Anastasius  

حزب سبزها: Прасини ، Prasini ، The Green

اپارك: (eparch) عنوان بالاترين مقام دولتي دولت بيزانس در كنستانتينوپل كه مسئوليت حفظ نظم و امنيت آن را برعهده داشت. شخصي كه در اين مقام قرار مي گرفت «پدر شهر» خوانده مي شد و از نظر مقام پس از امپراتور قرار مي گرفت. (دانشنامه ايران، جلد اول، ذيل مدخل اپارك)

اين محله كه امروزه گالاتا (Galata) نام دارد، در سده هاي 6 و 7 ميلادي يكي از مناطق سكونت مردم فرودست اجتماع بود. اين گروه از مردم به طور عمده طرفدار گروه سيركي سبزها بودند و در مقابل گروه سيركي آبي ها قرار داشتند كه ريشه در اعيان و اشراف و طبقات فرادست جامعه داشت.

خسرو پرويز پس از شنيدن خبر كشته شدن موريس، امپراتور بيزانس و پدر همسرش، تمامي سپاهيان خود را گردآورد و خطاب به آنان گفت: «اي اشراف و اي اسپهبدان شاهنشاهي من! چه كسي از شما آماده است تا خواسته مرا اجابت كند و قصد مرا در انتقام جستن از دولت روم جامه عمل پوشد»؟ روميزان, اسپهبد دلير و باتجربه, كه به عنوان فرخان مفتخر بود, قدم پيش نهاد و به شاهنشاه گفت: «من آماده‌ام تا خواسته تو را به اجرا گذارم و بر روميان بتازم و بر پير و جوان رحم نكنم». خسرو پرويز شادمان شد و در همان هنگام عنوان جديدي به او داد: «زين پس، تو به جاي روميزان, شهربراز نام خواهي داشت» ...

اما ضبط نام روميزان و شهربراز عجب حكايتي دارد! در هر منبعي آن را به گونه اي نوشته اند.

توجه فرمائيد:

روميزان (Romizan)، روميزانِس (Romizanes)، راسميزاس (Rasmizas)، روسميوزان (Ρουσμίαζαν)، رازميوزان (Razmiozan)، رزمان (Razman)، روميكوزان (Romikozan)، شهروَراز، شهربراز، سربراز (Sarbaraz)، سربانازاس (Sarbanazas). در منابع ارمني: خوريام (Khoriam)، خوريان (Khorian)، خورم (Khorem).

منبع: برگرفته از منابع گوناگون و ازجمله از بخش يادداشت‌هاي منبع زير:

http://www.i-u.ru/biblio/archive/sebeos_istorija/05.as

نويسنده رساله از ايرانيان چنين مي‌گويد كه آن‌ها سيصد برده به يكي از شهرها هديه نمودند، اما بعداً همان برده‌ها شهر را تسخير كردند!

بنازم به تدبير جنگي ايرانيان!

[1] . Köchly und Rüstow. Der byzantiner Anonymus Kriegswissenschaft. Griechische Kriegsschriftsteller, II, 2, Leipzig, 1855.

خسرو در روم در انتظار پاسخ موريس، امپراتور روم شرقي، مدتي را در خانه مجللي كه در شهر ادسا در اختيار او قرار داده بودند، اقامت كرد. اين احتمال وجود دارد كه مذاكرات اوليه موريس و خسرو پيشتر از طريق شيخ عرب مورد اعتماد به نام جفنه[4]، كه تحت حمايت بيزانس بود، انجام گرفته بود.

البته تجربه نشان داده كه من بي ترجمه زيستن نتوانم! اما به هر حال شرايط فعلي ايجاب مي‌كنه كه مدتي، شايد يكي دو سال، تعطيلش كنم.

در دوران كودكي و نوجواني بزرگترين تفريح و دلمشغولي‌ام ساخت و پرواز هواپيماهاي مدل، مخصوصاً از نوع هواسُر (گلايدر)، بود. اين سرگرمي سن و سال نمي‌شناسد. حتي افراد سالمندي را ديده‌ام كه با اشتياق به آن مشغولند. من ديوانه‌وار عاشق هواپيماي مدل بودم.

در پانزده سالگي تحول بزرگي در زندگي خانوادگي‌ام پديد آمد. اين تحول هم خوب بود و هم بد. يكي از بدي‌هايش اين بود كه مرا از لذت ساخت و پرواز هواپيماي مدل محروم كرد. آن موقع  با اطمينان خاطر با خودم عهد كردم كه در «اولين فرصت ممكن»، دوباره اين لذت‌بخش‌ترين سرگرمي‌ام را از سر بگيرم، اما با گذشت بيش از 25 سال هنوز فرصتش را نيافته‌ام.

با گذشت سال‌هاي مديد، سرگرمي ديگري يافتم كه دست كمي از قبلي نداشت: ترجمه. چند سالي به طور حرفه‌اي و بعد به صورت تفنني به آن مشغول شدم. به ثمر رسيدن تلاش‌هايم به شيريني اين تفنن افزود، و استمرار اشتغال به آن مرا كاملاً به خود وابسته كرد، به گونه‌اي كه: بي ترجمه زيستن نتوانم ...

حالا باز هم تحول بزرگ ديگري در زندگي‌ام در راه است و باز هم مجبورم بهترين تفريح و سرگرمي‌ام را كنار بگذارم و باز هم با خود عهد مي‌كنم تا در «اولين فرصت ممكن» آن را از سر بگيرم، ‌اما اين بار اطمينان خاطر دفعه‌ي قبل را ندارم و در ته دلم نگرانم كه مبادا اين هم ...

دلم براي كتاب جذاب نيمه كاره‌ام تنگ مي‌شود ... براي فرهنگ واژگان كارآمد و سودمندي كه پا به پاي كتابم رشد مي‌كرد و به بلوغ نزديك‌تر مي‌شد ...